Uitgelicht: Thom Puckey

Schermafbeelding 2013-09-09 om 12.40.24

De marmeren beelden van Thom Puckey zijn tot op de tand bewapend. En altijd naakt. De spanning die dit oproept, is er een van gevaar en erotiek. Isabelle nadert met een dolk op haar rug en staat op het punt om aan te vallen. Een ander haalt net de trekker over. De context van het geweld blijft onbekend. Wie zijn deze raadselachtige meisjes en wat beogen zij met hun collectie modern wapentuig? Puckey maakt de toeschouwer tot getuige.

Sculptuur gaat door zijn driedimensionaliteit altijd een relatie aan met de omgeving. In maart staan de enigmatische beelden van Puckey in de loodsen van KunstGoirle. De industriële omgeving is een goede habitat voor de meisjes van marmer. De loods zou het tijdelijke onderkomen kunnen zijn van een groep guerrillastrijders. Of de geheime ontmoetingsplaats voor jonge meisjes met extreme seksuele fantasieën. Bij Puckey weet je als toeschouwer nooit welk stuk opgevoerd wordt. Maar belangrijker dan het duiden van wat we zien, is de ervaring van de directheid van het kunstwerk. Deze directheid bereikt de beeldhouwer door de poses waarin de vrouwen zich begeven. Het zijn snap- shots, momentopnames van duistere taferelen, waarvan de uitkomst ongewis blijft. De Franse filmmaker Jean Luc Godard zei ooit: ‘All you need to make a movie is a girl and a gun’. Puckey werkt in deze filmische traditie voort.

Voor het uitbeelden van zijn scenes kiest hij opvallend genoeg een van de meest klassieke materialen: het statuario marmer. Dit is bijna subversief aan de bedoeling van de kunstenaar. In tegenstelling tot de meesterwerken uit het verleden, is het beeld niet langer de uitkomst van een lang creatieproces met als doel het bereiken van een ideaal zoals dat zich vormt in de geest. Het werkt eerder andersom, het is de moderne tijd zoals die zich aan ons voordoet die een weg vindt in het marmer. Wanneer de Britse Puckey zich in de jaren zeventig in Amsterdam vestigt werkt hij als performance kunstenaar. Een performance is de ultieme momentopname en verbreekt de traditionele afstand tussen kunst en werkelijkheid. En stiekem beoogt de kunstenaar dit nog steeds met zijn marmeren beelden. De ontwerpen komen tot stand tijdens langdurige poseersessies waarin het model vanuit verschillende hoeken bestudeerd wordt. Het is een performance waarin het model de actrice is en tegelijkertijd met haar eigen poses het onverwachte belichaamt. De sculpturen zijn geen versteend ideaal, maar een fragment uit een voor de toeschouwer onbekende film.

De vraag is hoeveel deze scenes met de werkelijkheid te maken hebben. Wanneer het model een actrice is en het afgebeelde verhaal zich in nevelen hult dan wordt het lastig de werken te duiden. Bij het beeld ‘Falling Figure with 2 Carbines’ zien we hoe de kunstenaar het verdraaien van de werkelijkheid tot onderwerp maakt. Het werk is namelijk gebaseerd op Robert Capa’s foto ‘The Falling Soldier’. Deze iconische afbeelding van de Spaanse Burgeroorlog kwam in opspraak nadat de fotograaf ervan beschuldigd werd de dood van de soldaat geënsceneerd te hebben. Niemand twijfelde eraan dat Capa aan het front jonge mannen van zo dichtbij had zien sneuvelen. Maar het idee dat dit ogenschijnlijk zo realistische beeld van de val van de soldaat in scene was gezet leidde tot verontwaardiging. Bij Puckey krijgt een jonge naakte vrouw het doodsschot. In het witte marmer is haar huid zacht en haar uitdrukking sereen. De wapens in haar handen doen je toch twijfelen over haar onschuld. En dan merk je dat het werk de toeschouwer niet buiten beschouwing laat. Je wordt getuige van een obscure gebeurtenis. Aan de kalme zelfverzekerde houding van de meisjes zie je dat zij niet het weerloze slachtoffer zijn.

De naaktheid en het geweld in het werk van Puckey zijn controversieel. Wanneer we de vergelijking met film verder doortrekken dan zien we een discrepantie ontstaan. In film lijkt namelijk alles geoorloofd. Maar wanneer niet duidelijk is wat het plot is waar deze meisjes deel van uitmaken dan roept dit een spanning op. Of misschien dat de exclusiviteit van het materiaal bijdraagt aan een gevoel van obsceniteit. Marmer is kostbaar en bedoeld voor de eeuwigheid. Bij het beeld ‘Figure with Luger and Nazi Regalia’ komt daar ook nog een Nazisymboliek bovenop. Er is weinig dat zo gevoelig ligt als dit oorlogsverleden. De kunstenaar weigert rekening te houden met het taboe. Hij gebruikt de beeldtaal zonder een standpunt in te nemen. Deze onverschilligheid is op een bepaalde manier een verademing. Het werkt als een deconstructie van het kwaad van deze emblemen, juist doordat ze weer deel uitmaken van zo’n gewelddadige scene. In haar hand heeft het meisje een Luger-pistool. De officiële benaming van dit wapen luidt: Selbstladepistole Parabellum. Een verwijzing naar het latijnse ‘Si vis pacem, para bellum’, ‘Hij die vrede wil, bereidt zich voor op oorlog’. Dit is exact het paradox dat in de werken van Puckey zit